‘We moeten af van rare stereotypen’

08 januari 2020

Het wordt steeds duidelijker dat bij het ouder worden allerlei veranderingen optreden in de hersenen. Er is niet alleen sprake van verlies, maar óók van ontwikkeling van hersenen en vaardigheden. Volgens Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie aan Tilburg University, is het van groot belang dat we oog hebben voor deze specifieke fase in een mensenleven. “Iedereen doet alsof ouderdom alleen maar kommer en kwel is. Terwijl er in iedere levensfase vaardigheden zijn die komen en die gaan.”

Margriet Sitskoorn was als spreker aanwezig tijdens het jubileumsymposium van Werk en Vakmanschap. Zij waarschuwde de gasten direct bij aanvang al dat ze ook wel ‘hoogleraar manipulatie’ wordt genoemd. Niet veel later, ervaarde iedereen wat zij daarmee bedoelde. Een ogenschijnlijk eenvoudige rekensom zorgde voor hilariteit en verbazing, toen bleek dat niemand de uitkomst goed had. Hoe was dit mogelijk?

Het brein onder de loep

“Een computer zou hier nooit een fout maken. Die rekent namelijk zonder enige emotie of vooroordeel. Mensen doen dat wel. Tussen de realiteit en wat wij daadwerkelijk (willen) zien zit vaak veel ruimte.” Zo gaf Sitskoorn nog een paar inzichten dat het nog niet zo makkelijk is om het brein om te laten gaan met de digitalisering. Verder liet zij de aanwezigen kennis maken met de krachten die ons denken, voelen en doen sturen. Ze zette uiteen hoe wetenschappelijke kennis over de relatie tussen hersenen en gedrag kan verklaren waarom we zo makkelijk te beïnvloeden zijn, waarom we vaak voor de korte termijn in plaats van voor de lange termijn kiezen en zo beslissingen nemen die onze lichamelijke gezondheid, sociale relaties en de wereld vaak niet ten goede komen. In haar nieuwste boek ‘Het 50+-brein’ combineert Margriet Sitskoorn nieuwe wetenschappelijke inzichten over de ouder wordende hersenen met eerder door haar beschreven kennis. Het gegeven dat er in 2020 onder de volwassenen voor het eerst meer 50-plussers dan 50-minners zijn, is een goede reden om het brein van de 50-plusser in deze Vakkennis onder de loep te nemen.

Anders, maar niet minder goed

Vreemd is het wel. Waar vroeger ouderdom geassocieerd werd met wijsheid, lijkt het nu synoniem te zijn voor verval. Sitskoorn benadrukt dat dit een vertekend beeld geeft. Tijdens het ouder worden, treden allerlei specifieke veranderingen op in de hersenen, die zorgen voor wijzigingen in denken, voelen en doen. Sitskoorn spreekt in dit verband over het geronbrein. “Met kennis van het geronbrein kunnen we onbenutte mogelijkheden gebruiken, dogma’s doorbreken en de kwaliteit van werk en leven verbeteren. Ouderen zijn bijvoorbeeld beter in emotieregulatie. Terwijl jonge mensen wat sneller van streek kunnen raken bij slecht nieuws of onverwachte gebeurtenissen, kunnen ouderen beter omgaan met negatieve informatie. Sterker, ze zijn veel meer gericht op de positieve kanten van een gebeurtenis.”

Verandering per levensfase

Ook de kennis en ervaring van 50-plussers heeft positieve effecten, legt Sitskoorn uit. “Meer dan 30-minners, zijn zij in staat om nieuwe informatie in de juiste context te plaatsen. Ze kunnen relativeren en zorgen op die manier voor stabiliteit. Wie goed om zich heen kijkt, realiseert zich dat je bij 50-plus niet bent uitgespeeld. Integendeel, veel topbanen worden bezet door 50-plussers. Ook omdat zij in de loop der jaren een sterk netwerk hebben kunnen opbouwen.” Sitskoorn benadrukt dat het één niet beter is dan het ander. Wel is het goed om te beseffen dat het huidige idee van het 50+-brein achterhaald is. “Het is belangrijk om te weten dat hersenen in iedere levensfase veranderen. Met deze kennis is het mogelijk begrip voor elkaar te hebben en te profiteren van elkaars vaardigheden. Het is zoeken naar een juiste balans.”

Vitaal ouder worden

In haar boek gaat Sitskoorn ook in op mogelijkheden om vitaal oud te worden. Haar tips zijn zowel toepasbaar in de privé- als de werksituatie. “Het is belangrijk regelmatig te bewegen. Verder wijs ik op het belang van persoonlijk contact, goede voeding en het opdoen van nieuwe ervaringen. Stress is funest. De telefoon moet soms uit. Het is onzin dat de ‘kwaliteit’ van een werknemer zit in het aantal uren dat hij werkt. We moeten af van zulk soort rare van stereotypen.”